Η ακριβής ώρα ίδρυσης της Τυνησίας είναι άγνωστη, επομένως η ερμηνεία βασίζεται στα ζώδια των πλανητών και στις όψεις, και όχι στους οίκους και στον ωροσκόπο.
ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ
Η Τυνησία είναι μια χώρα που γεννήθηκε με ένα διπλό μήνυμα: από τη μία πλευρά, μυστικιστική, που διαλύεται στον ωκεανό του συλλογικού (Ήλιος στον τελευταίο βαθμό των Ιχθύων), από την άλλη, σκληρή, πραγματιστική και έτοιμη να χτίσει μια αυτοκρατορία στην άμμο (Άρης στον Αιγόκερω). Είναι ένα έθνος παράδοξου ρεαλισμού: μπορεί να ονειρεύεται ένα μεγάλο χαλιφάτο, αλλά ταυτόχρονα να παζαρεύει για κάθε δηνάριο στο παζάρι.
Το πρώτο και κύριο χαρακτηριστικό είναι η ικανότητα για ατελείωτη προσαρμογή. Ο Ήλιος στους Ιχθύες δίνει στην Τυνησία μια εκπληκτική πλαστικότητα. Αυτή η χώρα ξέρει να λυγίζει κάτω από τον άνεμο της ιστορίας, αλλά όχι να σπάει. Γαλλικό προτεκτοράτο; Η Τυνησία το απορρόφησε σαν σφουγγάρι, αλλά διατήρησε τη γλώσσα και την ταυτότητά της. «Αραβική Άνοιξη»; Η Τυνησία έγινε το επίκεντρό της, αλλά αντί για χάος επέλεξε τον δρόμο των επώδυνων, αλλά συνεπών μεταρρυθμίσεων. Εδώ δεν επαναστατούν με τσεκούρια – εδώ επαναστατούν απαγγέλλοντας ποιήματα και υπογράφοντας αιτήσεις. Ο Ερμής στους Ιχθύες κάνει τη συζήτηση τέχνη: ο Τυνήσιος μάλλον θα παρακάμψει τον εχθρό με συζήτηση παρά θα τον σκοτώσει. Αλλά μην μπερδεύετε την απαλότητα με αδυναμία – είναι μια χώρα «βελούδινων» τυράννων και «μεταξωτών» επαναστάσεων.
Το δεύτερο χαρακτηριστικό είναι το πάθος για ομορφιά και φόρμα. Η Αφροδίτη στον Ταύρο δεν είναι απλώς αγάπη για την τέχνη, είναι μια λατρεία της υλικής τελειότητας. Η τυνησιακή αρχιτεκτονική, η κεραμική, τα χαλιά – δεν είναι χειροτεχνία, είναι εμμονή. Μια χώρα όπου ακόμα και ένα φτηνό ξενοδοχείο θα είναι διακοσμημένο με ψηφιδωτά, και ένας πλανόδιος πωλητής θα τυλίξει χουρμάδες σε εφημερίδα με τέτοια χάρη, σαν να χαρίζει ένα διαμάντι. Η Αφροδίτη στον Ταύρο σε τρίγωνο με τον Άρη στον Αιγόκερω είναι η φόρμουλα «ομορφιά μέσω της εργασίας». Η Τυνησία κερδίζει από την αισθητική της αντίληψη: τουρισμός, ελαιόλαδο (που εδώ θεωρείται υγρός χρυσός), χουρμάδες. Αλλά αυτό το νόμισμα έχει και την ανάποδη όψη: ηδονισμός, που συνορεύει με τεμπελιά. Αν μπορεί κανείς να μην εργάζεται, αλλά απλά να απολαμβάνει τη ζωή δίπλα στη θάλασσα – ο Τυνήσιος θα επιλέξει το δεύτερο. Η χώρα περιστασιακά πέφτει σε έναν «γλυκό λήθαργο», από τον οποίο την βγάζει μόνο η κρίση.
Το τρίτο χαρακτηριστικό είναι η κρυμμένη δύναμη και οι φιλοδοξίες. Ο Άρης στον Αιγόκερω δίνει στην Τυνησία μια ατσάλινη πειθαρχία, που δεν είναι ορατή με την πρώτη ματιά. Είναι μια χώρα όπου η γραφειοκρατία λειτουργεί σαν ρολόι (μέχρι να χαλάσει), και ο στρατός είναι ένας από τους πιο επαγγελματικούς στην περιοχή. Αλλά αυτός ο Άρης σε αντίθεση με τη Σελήνη στον Καρκίνο – μια αιώνια σύγκρουση μεταξύ του «πρέπει» και του «θέλω». Η Τυνησία θέλει να είναι ένα σύγχρονο κοσμικό κράτος (Άρης στον Αιγόκερω), αλλά η ψυχή της (Σελήνη στον Καρκίνο) νοσταλγεί το πατριαρχικό χωριό, όπου η μητέρα μαγειρεύει κουσκούς και ο πατέρας διαβάζει το Κοράνι. Αυτή η ρήξη είναι το κύριο δράμα του έθνους. Η Τυνησία είναι η μόνη αραβική χώρα όπου απαγορεύεται η πολυγαμία, αλλά όπου η γυναίκα ακόμα κρίνεται από το πώς μαγειρεύει. Ταυτόχρονα, υπερηφανεύεται για το «ευρωπαϊκό» της πρόσωπο και ντρέπεται για τον «ανατολίτικο» της χαρακτήρα.
ΡΟΛΟΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
Η Τυνησία είναι μια «μικρή χώρα με μεγάλο σύμπλεγμα αποστολής». Ο Δίας στο Λέοντα σε σύνοδο με τον Πλούτωνα – δεν είναι απλώς φιλοδοξίες, είναι ένα μεσσιανικό σύμπλεγμα. Η Τυνησία πιστεύει ειλικρινά ότι είναι πρότυπο για ολόκληρο τον αραβικό κόσμο. «Είμαστε η μόνη δημοκρατία στην περιοχή», λένε οι Τυνήσιοι, και υπάρχει μια δόση αλήθειας σε αυτό, αλλά και ένα τεράστιο ποσοστό αυτοθαυμασμού. Ο Δίας στο Λέοντα είναι η επιθυμία να είναι κανείς στη σκηνή, να οδηγεί, να διδάσκει τους άλλους. Η Τυνησία θέλει να είναι η «ήπια δύναμη» του Μαγκρέμπ: να εξάγει όχι πετρέλαιο, αλλά ιδέες, τεχνολογία, εκπαίδευση.
Η παγκόσμια αποστολή της Τυνησίας είναι να δείξει ότι το Ισλάμ και η δημοκρατία είναι συμβατά. Είναι μια χώρα που προσπαθεί να γίνει γέφυρα μεταξύ Ευρώπης και Αφρικής, μεταξύ κοσμικότητας και θρησκείας. Ο Ήλιος σε τρίγωνο με τον Κρόνο και τον Ουρανό – αυτή είναι η φόρμουλα «μεταρρυθμίσεις μέσω των παραδόσεων». Η Τυνησία δεν ακυρώνει το παρελθόν, το εκσυγχρονίζει. Γι' αυτό ακριβώς η χώρα έγινε η γενέτειρα της «Αραβικής Άνοιξης»: είχε συσσωρεύσει αρκετό κοινωνικό κεφάλαιο για να εκραγεί, αλλά αρκετή σοφία (Ήλιος στους Ιχθύες) για να μην καεί στη φωτιά.
Αντίληψη από άλλες χώρες: Η Ευρώπη βλέπει στην Τυνησία έναν «υποδειγματικό μαθητή» – υπάκουο, δυτικοποιημένο, αλλά λίγο τεμπέλη. Η Γαλλία της συμπεριφέρεται με προστατευτική τρυφερότητα (πρώην αποικία), αλλά και με εκνευρισμό (η Τυνησία της υπενθυμίζει συνεχώς τις αποικιακές αμαρτίες). Οι αραβικές μοναρχίες του Κόλπου κοιτούν την Τυνησία αφ' υψηλού – «φτωχός συγγενής», αλλά κρυφά ζηλεύουν την ελευθερία του λόγου και το επίπεδο εκπαίδευσης των γυναικών της.
Φυσικές συμμαχίες: Με την Τουρκία (παρόμοιο εγχείρημα κοσμικού Ισλάμ), με το Μαρόκο (ανταγωνιστές-αδέρφια), με την Αλγερία (περίπλοκες σχέσεις – αδελφική χώρα, αλλά αιώνιος αντίπαλος για την ηγεσία στην περιοχή). Συγκρούσεις – με τις συντηρητικές μοναρχίες (Κατάρ, Σαουδική Αραβία), που βλέπουν στο τυνησιακό μοντέλο μια απειλή για την παραδοσιακή τους τάξη. Η όψη του Ουρανού σε τετράγωνο με τον Ποσειδώνα είναι μια «παγίδα ψευδαισθήσεων»: η Τυνησία συχνά υπερεκτιμά την επιρροή της και υποτιμά τον κυνισμό της μεγάλης πολιτικής.
ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΠΟΡΟΙ
Η οικονομία της Τυνησίας είναι μια «οικονομία του ονείρου, χτισμένη πάνω στο ελαιόλαδο». Η Αφροδίτη στον Ταύρο δίνει τεράστιες δυνατότητες στη γεωργία και στις χειροτεχνίες. Η χώρα θα μπορούσε να είναι ο «κήπος της Ευρώπης» – να καλλιεργεί ελιές, εσπεριδοειδή, χουρμάδες και να τα πουλά σε υψηλή τιμή. Και το κάνει, αλλά με χρόνια αναποτελεσματικότητα.
Δυνατά σημεία:
- Αγροτικός τομέας – Η Τυνησία είναι ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς ελαιολάδου. Η Αφροδίτη στον Ταύρο κάνει αυτό το προϊόν όχι απλώς εμπόρευμα, αλλά σύμβολο εθνικής υπερηφάνειας. Το τυνησιακό λάδι είναι το καλύτερο στον κόσμο σε σχέση ποιότητας-τιμής, αλλά η χώρα χάνει στο branding (οι Ιταλοί το αγοράζουν χύμα και το μεταπωλούν με τις δικές τους μάρκες).
- Τουρισμός – Ο Άρης στον Αιγόκερω και η Αφροδίτη στον Ταύρο δημιούργησαν μια ισχυρή τουριστική υποδομή. Οι παραλίες της Σούσας, τα ερείπια της Καρχηδόνας, οι οάσεις της Σαχάρας – είναι «χρυσά αυγά» που η χώρα γεννά, αλλά περιοδικά τα σπάει (οι τρομοκρατικές επιθέσεις του 2015 έδειξαν την ευθραυστότητα αυτού του μοντέλου).
- Φωσφορικά άλατα – Η Τυνησία κάθεται πάνω σε ένα από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα φωσφορικών αλάτων στον κόσμο. Αλλά ο Δίας στο Λέοντα (σπατάλη) και ο Κρόνος στον Τοξότη (γραφειοκρατικό χάος) μετατρέπουν αυτόν τον πλούτο σε κατάρα. Τα ορυχεία μένουν ανενεργά, τα συνδικάτα μπλοκάρουν τις μεταρρυθμίσεις και τα έσοδα χάνονται σε διεφθαρμένα σχήματα.
Αδύνατα σημεία:
- Διαφθορά και γραφειοκρατία – Ο Κρόνος στον Τοξότη (ανάδρομος) – αυτός είναι ο «νόμος που κανείς δεν τηρεί». Στην Τυνησία μπορείς να ανοίξεις επίσημα μια επιχείρηση σε 3 ημέρες, αλλά ανεπίσημα – σε 3 χρόνια. Η γραφειοκρατία εδώ είναι θρησκεία, και ο δημόσιος υπάλληλος είναι ο ιερέας της.
- Εξάρτηση από εξωτερικά δάνεια – Ο Δίας στο Λέοντα σε σύνοδο με τον Πλούτωνα δημιουργεί την ψευδαίσθηση μιας «μεγάλης δύναμης» που ζει πέρα από τις δυνατότητές της. Η Τυνησία παίρνει συνεχώς δάνεια από το ΔΝΤ για να στηρίξει κοινωνικά προγράμματα, αλλά δεν μπορεί να μεταρρυθμίσει τις επιδοτήσεις (ψωμί, καύσιμα). Αυτή είναι μια «παγίδα λαϊκισμού»: η κυβέρνηση φοβάται να καταργήσει τις επιδοτήσεις, επειδή η Σελήνη στον Καρκίνο (ο λαός) θα το εκλάβει ως προδοσία.
- Ανισότητα – Η Αφροδίτη στον Ταύρο (υλισμός) χωρίς ισορροπία με ανώτερα ζώδια δημιουργεί ένα χάσμα μεταξύ της πλούσιας ακτής (Τύνιδα, Σούσα) και της φτωχής ενδοχώρας (Σιντί Μπουζίντ, Κασερίν). Από εκεί, από τα βάθη, ήρθε η σπίθα της «Αραβικής Άνοιξης» – μια εξέγερση των «ξεχασμένων» περιοχών ενάντια στο «προνομιούχο» κέντρο.
️ ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ
Η κύρια σύγκρουση της Τυνησίας είναι μεταξύ του κοσμικού μοντερνισμού και του θρησκευτικού παραδοσιαρχισμού. Αυτό δεν είναι απλώς μια πολιτική πάλη, είναι μια ρήξη στην ψυχή του έθνους. Η Σελήνη στον Καρκίνο (λαός, συναισθήματα, ρίζες) σε αντίθεση με τον Άρη στον Αιγόκερω (κράτος, πειθαρχία, πρόοδος). Η Τυνησία θέλει να είναι ταυτόχρονα «Παρίσι δίπλα στη θάλασσα» και «Μέκκα του Μαγκρέμπ». Αυτή η σύγκρουση εκδηλώνεται σε κάθε διαμάχη: Να φοράει κανείς χιτζάμπ στο πανεπιστήμιο; Να πίνει κρασί στο Ραμαζάνι; Να φιλιέται στο δρόμο;
Συγκεκριμένες εκδηλώσεις:
- Κοσμική ελίτ vs. Ισλαμιστές – Μετά την επανάσταση του 2011, η χώρα διχάστηκε μεταξύ του κόμματος «Εν-Νάχντα» (ισλαμιστές) και των κοσμικών κομμάτων (Νιντάα Τύνις). Αυτό δεν είναι απλώς πολιτική, είναι ένας πόλεμος δύο κοσμοθεωριών. Η μία πλευρά θέλει να «επιστρέψει την Τυνησία στις ρίζες της», η άλλη να «φτάσει την Ευρώπη». Η όψη του Πλούτωνα σε σύνοδο με τον Δία στο Λέοντα κάνει αυτόν τον αγώνα δραματικό: κάθε πλευρά θεωρεί τον εαυτό της εκλεκτό και τον αντίπαλο προδότη.
- Χάσμα γενεών – Ο Ουρανός στον Καρκίνο (γενιά των επαναστατών) σε τετράγωνο με τον Ποσειδώνα στον Ζυγό (γενιά των ψευδαισθήσεων). Η νεολαία (κάτω των 30 ετών – 60% του πληθυσμού) θέλει ελευθερία, δουλειά και αξιοπρέπεια. Η παλαιότερη γενιά – σταθερότητα και σεβασμό στις παραδόσεις. Οι νέοι Τυνήσιοι μαζικά φεύγουν για την Ευρώπη (παράνομη μετανάστευση μέσω της Μεσογείου), επειδή δεν βλέπουν μέλλον στην πατρίδα τους. Αυτή είναι μια «αιμορραγία εγκεφάλων και μυών».
- Περιφερειακή σύγκρουση – Πλούσιος βορράς (Τύνιδα, Μπιζέρτα) vs. φτωχός νότος και κέντρο (Ταουζάρ, Γκάφσα). Ο Κρόνος στον Τοξότη (νόμος που αγνοεί την περιφέρεια) και η Αφροδίτη στον Ταύρο (συσσώρευση πόρων στο κέντρο) δημιουργούν έναν χάρτη «δύο Τυνησιών». Η επανάσταση του 2011 ξεκίνησε στο Σιντί Μπουζίντ – μια πόλη που δεν είχε δει τίποτα άλλο εκτός από αστυνομική αυθαιρεσία και ανεργία. Και ακόμα αυτή η σύγκρουση δεν έχει λυθεί: η πρωτεύουσα ευημερεί, ενώ οι εσωτερικές περιοχές σιγοκαίνε.
ΕΞΟΥΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ
Η Τυνησία χρειάζεται έναν ηγέτη-χαμαιλέοντα – έναν άνθρωπο που μπορεί να είναι και αυστηρός πατέρας (Κρόνος στον Τοξότη) και μυστικιστής προφήτης (Ήλιος στους Ιχθύες). Ο ιδανικός ηγέτης για την Τυνησία είναι ένας «μεταρρυθμιστής με βελούδινα γάντια». Πρέπει να μιλά για πρόοδο, αλλά να σέβεται τις παραδόσεις· να είναι σκληρός στις αποφάσεις, αλλά απαλός στην παρουσίαση.
Τυπικά προβλήματα με την εξουσία:
- Λατρεία της προσωπικότητας – Ο Δίας στο Λέοντα σε σύνοδο με τον Πλούτωνα δημιουργεί έδαφος για «πατέρες του έθνους» που γρήγορα μετατρέπονται σε δικτάτορες. Ο Χαμπίμπ Μπουργκίμπα (πρώτος πρόεδρος) ξεκίνησε ως εκσυγχρονιστής και κατέληξε ως ισόβιος πρόεδρος με λατρεία της προσωπικότητας. Ο Ζιν ελ-Αμπιντίν Μπεν Άλι – ο διάδοχός του – έχτισε ένα αστυνομικό κράτος. Και τώρα, μετά την επανάσταση, η Τυνησία ψάχνει ξανά για ένα «ισχυρό χέρι», αλλά φοβάται να το βρει.
- Παράλυση αποφάσεων – Ο Κρόνος στον Τοξότη (ανάδρομος) – αυτή είναι μια «εξουσία που φοβάται να δράσει». Το κοινοβούλιο μπορεί να συζητά έναν νόμο για χρόνια, αλλά να μην τον ψηφίσει. Οι κυβερνήσεις συνασπισμού καταρρέουν λόγω προσωπικών φιλοδοξιών (Ερμής στους Ιχθύες – ίντριγκες και υπονοούμενα). Η τυνησιακή δημοκρατία είναι ένα «θορυβώδες, αλλά άτολμο» σύστημα: όλοι μιλούν, αλλά κανείς δεν αναλαμβάνει ευθύνη.
- Ρόλος του στρατού – Ο Άρης στον Αιγόκερω κάνει τον στρατό τον μοναδικό σταθερό θεσμό. Οι στρατιωτικοί δεν αναμειγνύονται στην πολιτική (σε αντίθεση με την Αίγυπτο ή την Αλγερία), αλλά είναι ο «κοιμώμενος φύλακας». Εάν η πολιτική κυβέρνηση αποτύχει πλήρως, ο στρατός μπορεί να πάρει την εξουσία – και ο λαός, κουρασμένος από το χάος, μπορεί να το αποδεχτεί.
ΜΟΙΡΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ
Η Τυνησία είναι μια χώρα-εργαστήριο. Η μοίρα της είναι να είναι πεδίο δοκιμών για ιδέες που είτε αποτυγχάνουν είτε γίνονται πρότυπο για ολόκληρη την περιοχή. Υπάρχει για να αποδείξει ότι ο αραβικός κόσμος μπορεί να είναι δημοκρατικός, κοσμικός και σύγχρονος, χωρίς να χάνει την ταυτότητά του. Ο Ήλιος στους Ιχθύες σε τρίγωνο με τον Κρόνο και τον Ουρανό – αυτή είναι η φόρμουλα της «εξέλιξης μέσω της κρίσης». Η Τυνησία θα πέφτει, θα σηκώνεται, θα ξαναπέφτει – αλλά κάθε φορά θα σηκώνεται λίγο πιο ώριμη.
Η συμβολή της στην παγκόσμια ιστορία είναι μια «ήσυχη επανάσταση». Όχι αιματηρά πραξικοπήματα, αλλά σταδιακές μεταρρυθμίσεις. Όχι ήρωες, αλλά θεσμοί. Η Τυνησία, ίσως, δεν θα γίνει ποτέ μεγάλη δύναμη, αλλά μπορεί να γίνει η συνείδηση του αραβικού κόσμου – μια υπενθύμιση ότι η αξιοπρέπεια και η ελευθερία δεν είναι δυτικές αξίες, αλλά πανανθρώπινες. Και σε αυτό έγκειται η τραγική και όμορφη αποστολή της.